Kierownik pracowni: dr Piotr Krzyżanowski

       

          Po drugiej wojnie światowej na terenie Zachodniej Polski spotkały się różne grupy kulturowe, nastąpiło swoiste skrzyżowanie kultur.  Mimo prowadzonej przez władze państwowe w okresie PRL polityki asymilacji w ramach budowania państwa jednonarodowego, grupy te próbowały  ocalić swoją tożsamość kulturową. Niestety część z nich na skutek prowadzonej ówczesnej polityki państwa uległa asymilacji, a dzieje mniejszości stały się historią walki o przetrwanie i zachowanie tożsamości pojedynczych rodzin. 

          Przemiany polityczne w Polsce  w 1989 roku zapoczątkowały nowy rozdział w historii mniejszości narodowych i etnicznych. Pomimo, iż Polska uważana jest za jeden z najbardziej homogenicznych (jednolitych pod względem narodowościowym) krajów europejskich gdyż wszystkie mniejszości to zaledwie 1 %  całej populacji, to należy pamiętać, że jest ich aż trzynaście. Paradoksalnie jest to jeden z największych wskaźników w Europie. Zjawisko to nie może dziwić, jeżeli uświadomimy sobie, że jesteśmy spadkobiercami wieloetnicznej II Rzeczpospolitej. Bardzo istotne jest przekazanie wiedzy o ludziach, którzy będąc obywatelami polskimi wskazują na swoją odmienność od polskich sąsiadów, tożsamość kulturową i obyczaje, a także wyznawaną religię. Jeśli nawet tożsamość ta uległa zatarciu na skutek asymilacji, należy przybliżyć ślady, które pozostały po członkach zamieszkałych na krańcach zachodnich naszego kraju.

       Ziemie Zachodnie  są związane z obecnością przede wszystkim   Niemców , Żydów, Ukraińców, Łemków  i Tatarów. Początki działalności społeczno-religijnej Tatarów na Ziemiach Zachodnich po drugiej wojnie światowej wiążą się przede wszystkim z Trzcianką i Gorzowem Wielkopolskim. Grupa Tatarów polskich, która zamieszkała w Gorzowie Wielkopolskim kontynuowała tradycje byłej gminy z Nowogródka. Gmina gorzowska działała prężnie i była przez pewien czas największą gminą muzułmańską w Polsce.  W krajobraz kulturowy Gorzowa Wielkopolskiego  wpisali się również  Romowie.  To tutaj mieszkała i pisała swoje wiersze cygańska poetka Bronisława Wajs Papusza. Także z tym miastem związał swoje losy Edward Dębicki, cygański poeta i kompozytor, twórca Cygańskiego Teatru Muzycznego Terno. Od 1989 roku w Gorzowie Wielkopolskim odbywają się Międzynarodowe Spotkania Zespołów Cygańskich Romane Dyvesa.  Także w Gorzowie Wielkopolskim i okolicznych miejscowościach znajdują się skupiska mniejszości ukraińskiej i Łemków. Ludność ta została w 1947 przymusowo przesiedlona z terenów południowo-wschodniej Polski w ramach akcji Wisła. Celem władz komunistycznych było osiedlenie w rozproszeniu przesiedlonych mniejszości na Ziemiach Zachodnich. Pomimo represji, Ukraińcy i Łemkowie zachowali swoją tożsamość kulturową.

       W naszych badaniach chcielibyśmy wykazać wyjątkowość Ziem Zachodnich pod względem etnicznym i narodowościowym.  Zamierzamy dokumentować dzieje wymienionych grup kulturowych. Podejmiemy badania w ramach analiz socjologicznych i prawnych w kontekście ochrony praw mniejszości narodowych i etnicznych. W ramach analiz zamierzamy zrekonstruować obraz różnych grup kulturowych istniejących do dzisiaj, jak również takich, których dzisiaj już nie ma. Przykładem są niemieccy Żydzi, o których obecności na tych terenach świadczą chociażby kirkuty lub pozostałości macew. Ślady świadczące o dawnej obecności mniejszości żydowskiej   znajdują się między innymi w Gorzowie Wielkopolskim, Bledzewie, Skwierzynie, Słubicach, Międzyrzeczu, Sulęcinie i Witnicy. Podejmując pracę badawczą zamierzamy współpracować z organami administracji publicznej oraz organizacjami mniejszości narodowych i etnicznych. Zamierzamy organizować wspólnie konferencje i seminaria naukowe oraz spotkania dla studentów z przedstawicielami poszczególnych mniejszości. 

       Istotne są dla nas także kwestie związane z polsko-niemieckim obszarem granicznym. W związku z tym podejmując prace badawcze dotyczące sytuacji społeczno-prawnej mniejszości narodowych i etnicznych na pograniczu polsko-niemieckim, zamierzamy nawiązać współpracę z partnerami z Niemiec.

 

Sprawozdanie z działalności Pracowni Badań nad Mniejszościami Narodowymi i Etnicznymi w roku akademickim 2012/2013

 

W omawianym okresie sprawozdawczym Pracownia Badań na Mniejszościami Narodowymi i Etnicznymi  funkcjonowała w następującym składzie:

 dr Piotr Krzyżanowski – kierownik pracowni

Współpracownicy:

mgr Bogna Wach

mgr Łukasz Budzyński

 

W 2013 r. pracownia nawiązała współpracę z Wojewódzkim Ośrodkiem Metodycznym w Gorzowie Wielkopolskim. Efektem nawiązanej współpracy był udział w realizacji pierwszego etapu projektu ,,Gorzów miastem wielu kultur” odbywającego się w ramach Roku Wielokulturowości. Jednym z działań w ramach  projektu był wykład i prezentacja poświęcona kulturze romskiej i jej związków z miastem.  

Ponadto w październiku 2013 r.  pracownia merytorycznie włączyła  się w realizację II Festiwalu filmowego ,,Baza tożsamości regionalnej” . Festiwal został zorganizowany przez Lubuski Punkt EUROPE DIRECT oraz Wojewódzką i Miejską Bibliotekę Publiczną w Gorzowie Wielkopolskim.

W 2013 roku pracownia kontynuowała badania nad przymusową akcją osiedleńczą Romów w Polsce. W tym zakresie była kontynuowana kwerenda w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej oraz Archiwum Narodowym w Krakowie.

Pracownia współuczestniczyła także w pracach nad książką ,,Romowie w Europie. Tożsamość i współczesne wyzwania” oraz w organizacji międzynarodowej konferencji ,,Cyganie/Romowie w Polsce i w Europie. Kultura, religia i obyczaje”. W ramach konferencji odbyła się promocja wymienionej publikacji.

W 2013 roku pracownia uczestniczyła w pracach organizacyjnych nad międzynarodowym projektem badawczym dotyczącym stereotypu Ukraińca, Niemca, Polaka, Cygana/Roma – zostały opracowane ankiety. Aktualnie projekt wszedł w stadium realizacji.

W okresie sprawozdawczym członkowie pracowni uczestniczyli w konferencjach naukowych oraz publikowali artykuły naukowe. Aktywnie włączyli się w organizację dwóch konferencji:

,,Mniejszości pogranicza polsko-niemieckiego. Separacja- Adaptacja- Integracja-Asymilacja” (Gorzów Wielkopolski 18.12.2012) oraz ,,Ruch Ludowy na Ziemi Lubuskiej 1945-2010” (Gorzów Wielkopolski 15.11.2012). 

Jednocześnie członkowie pracowni upowszechniali wśród studentów wiedzę o  mniejszościach  narodowych i etnicznych, między innymi w ramach cyklu spotkań ,,O sprawie przy kawie” został wygłoszony 20 maja 2013  r. wykład na temat Tatarów i Karaimów w Polsce.

Ponadto pracownia kontynuowała współpracę z Delegaturą Instytutu Pamięci Narodowej w Gorzowie Wielkopolskim.

W ramach współpracy został zorganizowany dla studentów PWSZ w Gorzowie Wielkopolskim wykład na temat mniejszości żydowskiej w Polsce oraz Holokaustu. Prelegentem był pracownik Pionu Edukacyjnego Delegatury IPN w Gorzowie Wielkopolskim pan Jarosław Palicki.

 

 

 

 

 

 

Lokalizacja

Kontakt

Back to top