Pytania i odpowiedzi
Po zmianach ortograficznych mam wątpliwość dotyczącą pisowni nie z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym.
W komunikatach RJP pojawia się informacja, że formy typu „nie większy”, „nie lepszy”, „nie najgorszy” mają być obecnie zapisywane łącznie, jeśli pełnią funkcję jednego określenia.
Czy oznacza to, że poprawne są formy „niewiększy”, „niedroższy”, „nienajlepszy”, a także „nienajgorszy”? Czy zasada ta obowiązuje zawsze, czy tylko w określonych kontekstach?
Nowe zasady ortografii rzeczywiście rozszerzają łączną pisownię nie z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym.
Zgodnie z aktualną normą:
· formy typu „niewiększy”, „niedroższy”, „niedalszy” zapisujemy łącznie,
· podobnie łączna pisownia obowiązuje w stopniu najwyższym: „nienajlepszy”, „nienajgorszy”, „nienajmniejszy”.
Rozdzielna pisownia pozostaje właściwa w sytuacjach, gdy nie wprowadza wyraźne przeciwstawienie, np.:
· To nie większy, lecz mniejszy problem.
· To nie najlepszy, ale najprostszy sposób.
W pozostałych kontekstach obowiązuje pisownia łączna.
Wiele osób protestuje, gdy słyszy, że ich nazwisko jest odmieniane. Czy można tego nie robić? Czy o odmianie decyduje „właściciel” nazwiska?
Nieodmienianie wyrazu, który podlega odmianie, stanowi wykroczenie przeciwko normie, czyli po prostu błąd. Dotyczy to również nazwisk – zarówno polskich, jak i obcych, które można podporządkować polskim wzorcom odmiany. Protestującym przeciwko odmianie nazwisk można odpowiedzieć słowami znakomitego aforysty i matematyka Hugona Steinhausa: „Pan jest właścicielem swojego nazwiska tylko w mianowniku liczby pojedynczej. Pozostałymi przypadkami rządzi gramatyka!”.
W mediach społecznościowych bardzo często widzę słowo „madka”. Pojawia się w hashtagach i komentarzach, ale nie jestem pewna, co dokładnie znaczy. Czy mogliby Państwo wyjaśnić znaczenie tego wyrazu?
Wyraz „madka” jest celową innowacją graficzną funkcjonującą przede wszystkim w mediach społecznościowych. W większości użyć ma zabarwienie negatywne i bywa używany na określenie ‘kobiety roszczeniowej, sprawującej opiekę nad dzieckiem w sposób uciążliwy dla otoczenia’. To nowe znaczenie zdążyły już odnotować niektóre slowniki – m.in. Miejski słownik slangu, Wikisłownik i Wielki słownik języka polskiego PAN. Ostatnio coraz częściej obserwuje się zmianę wartościowania: część kobiet używa tego określenia autoironicznie jako znaku tożsamości i wspólnoty internetowych matek. Wskazują na to liczne hashtagi na Instagramie (np. #madka, #madkapolka, #madkabombelka) oraz żartobliwe rozszerzenia typu #kociamadka czy #psiamadka, stosowane w opisach zdjęć zwierząt domowych. W wyniku tych procesów słowo „madka” funkcjonuje dziś zarówno jako określenie pejoratywne, jak i żartobliwe, autoironiczne.
Która forma jest poprawna „wysłać e-mail” czy „wysłać e-maila”?
Czasownik „wysłać” łączy się z biernikiem, a w języku polskim nieożywione rzeczowniki rodzaju męskiego mają w bierniku postać równą mianownikowi. Dlatego poprawne sa konstrukcje „wysłać e-mail”, „wysłać SMS”. Ostatnio coraz częściej w mowie potocznej słyszymy zdania Kupiłam laptopa; Napisałam maila, w których wbrew przytoczonej zasadzie rzeczowniki nieożywione otrzymują formę równą dopełniaczowi. Nie powinniśmy stosować ich w starannych wypowiedziach.
Coraz częściej widzę w mediach społecznościowych posty, w których nazwy własne – zwłaszcza nazwiska twórców i nazwy profili – pozostają nieodmienione. Co Państwo o tym sądzą?
Polszczyzna jest językiem fleksyjnym. Konstrukcje typu „rozmawiałam z @AnnaKowalska” są więc niezgodne z normą, choć powszechne w komunikacji internetowej. Pozostawienie nazwy w formie mianownikowej wynika z dążenia do utworzenia linku, który nie zadziała w przypadku jakiejkolwiek modyfikacji. W sytuacjach, w których zależy nam na zachowaniu linku, zalecamy rozwiązania kompromisowe, np.:
· Rozmawiałam z Anną Kowalską (@AnnaKowalska) o jej nowym projekcie;
· Nagranie znajdziecie u Anny Kowalskiej — profil: @AnnaKowalska.
Takie zapisy pozwalają zachować zarówno poprawność językową, jak i funkcjonalność linku.
W jaki sposób oznaczyć cytat w cytacie? Problematyczny fragment: Autor pisze: „Jak zauważył mój rozmówca: „To nie jest kwestia przypadku””. Szczególnie te dwa cudzysłowy obok siebie wyglądają dziwnie.
Jeżeli w cytowanym tekście występują sformułowania mające własny cudzysłów, należy ten ostatni zamienić na cudzysłów drugiego stopnia (francuski « » lub niemiecki » «).
Uwadze osób zainteresowanych kwestiami poprawności językowej polecamy audycję „Gimnastyka języka” tworzoną przez prof. dr hab. Elżbietę Skorupską-Raczyńską.
Archiwalne odcinki publikowane są m.in. na stronach Radio Gorzów i Radia Zachód: https://radiogorzow.pl/kategorie/audycje/gimnastyka-jezyka/